Blik bnpl a rosnące oszustwa na polskim rynku płatności

Blik bnpl a rosnące oszustwa na polskim rynku płatności

Kategoria Technologia
Data publikacji
Autor
SzkolaBankowosci.pl

BLIK BNPL nie jest potwierdzoną przyczyną wzrostu oszustw na polskim rynku płatności. BLIK to metoda płacenia, a BNPL to sposób finansowania zakupów z późniejszą spłatą. Choć obie usługi mogą być dostępne w tym samym sklepie, dane nie pozwalają przypisać wzrostu oszustw ich połączeniu. Pokazują natomiast, że szczególnej uwagi wymagają oszukańcze przelewy wykonywane po zmanipulowaniu klienta oraz rosnąca wartość zgłaszanych nadużyć [1][2][3].

BLIK i BNPL pełnią różne funkcje

BLIK jest polskim systemem płatności mobilnych. Umożliwia zapłatę między innymi za pomocą kodu wygenerowanego w aplikacji bankowej oraz zatwierdzenie operacji w tej aplikacji. Przy płatności kodem użytkownik przekazuje go w kanale płatności, a następnie autoryzuje transakcję. To, że operacja wymaga zatwierdzenia, nie usuwa ryzyka manipulacji: oszust może nakłonić płatnika do podania kodu i zaakceptowania płatności, której płatnik nie zainicjował albo której celu nie rozumie [4].

BNPL, czyli „kup teraz, zapłać później”, oznacza finansowanie zakupu z odroczonym terminem spłaty. Zależnie od oferty klient reguluje należność jednorazowo po określonym czasie albo w ratach. Proces obejmuje wybór płatności odroczonej, ocenę klienta przez dostawcę, sfinansowanie zakupu i późniejszą spłatę. BLIK jest metodą płatności, a BNPL formą finansowania, dlatego zagrożeń dotyczących tych usług nie należy automatycznie łączyć w jedną kategorię [4].

Co rzeczywiście mówią dane o oszustwach płatniczych?

W II kwartale 2025 r. liczba oszukańczych transakcji bezgotówkowymi instrumentami płatniczymi raportowanych przez banki spadła o 6,1% w porównaniu z poprzednim kwartałem. Ich łączna wartość wzrosła jednak o 7,2%, a średnia wartość jednej takiej transakcji wyniosła 1 894,5 zł. Spadek liczby zgłoszeń nie oznaczał więc spadku łącznej wartości raportowanych nadużyć [2].

W tym samym kwartale wydawcy kart zgłosili ponad 82,3 tys. oszukańczych operacji kartowych o wartości przekraczającej 24,3 mln zł. Względem poprzedniego kwartału ich liczba zmniejszyła się o 9,2%, natomiast wartość wzrosła o 11,0%. Oszustwa kartowe odpowiadały za 79,1% liczby raportowanych oszustw bezgotówkowymi instrumentami płatniczymi, ale tylko za 12,3% ich wartości [2]. W całej pierwszej połowie 2025 r. odnotowano 173 tys. oszukańczych operacji kartowych, o 4,1% mniej niż w poprzednim półroczu [5].

  Jak korzystać z kart i bankomatów bezpiecznie na co dzień

Te proporcje pokazują, dlaczego trzeba oddzielać oszustwa kartowe od oszukańczych przelewów. NBP wskazywał na spadek liczby oszustw kartowych przy jednoczesnym wzroście skali oszustw przelewowych, szczególnie tych związanych ze zmanipulowaniem klienta. Według analizy omawianej przez Radę ds. Systemu Płatniczego około 80% oszukańczych przelewów w złotych wiązało się z manipulacją płatnikiem [3].

Zakres tych statystyk jest równie ważny jak same liczby. Dane NBP obejmują raportowane transakcje dotyczące kart, poleceń przelewu i poleceń zapłaty. Nie są pełnym zestawieniem wszystkich prób oszustwa ani strat, których nie zgłoszono. Nie wyodrębniają też oszustw związanych z BNPL. Nie należy zatem przedstawiać kwartalnych wyników jako wskaźnika oszustw BLIK lub dowodu na wzrost nadużyć wywołany przez BNPL [1][2].

Jak działa manipulacja przy płatności BLIK?

W typowym schemacie sprawca podszywa się pod znajomą osobę, sprzedawcę lub pracownika instytucji. Prosi o kod BLIK albo prowadzi użytkownika przez kolejne czynności, aż ten zatwierdzi płatność lub przelew. Wykorzystuje przy tym presję czasu, zaufanie oraz wiadomość wyglądającą na wiarygodną. Istotą zagrożenia nie musi być przełamanie zabezpieczeń technicznych. Oszust może doprowadzić do tego, że operację wykona sam płatnik [4][3].

Trzeba więc odróżnić kradzież danych lub przejęcie dostępu do konta od zmanipulowania osoby zatwierdzającej transakcję. W drugim przypadku użytkownik wykonuje czynność w aplikacji bankowej, lecz działa pod wpływem fałszywych informacji. Sama autoryzacja nie dowodzi, że rozumiał rzeczywisty cel operacji. Może jednak mieć znaczenie przy ustalaniu przebiegu zdarzenia i utrudnić odzyskanie pieniędzy [4][3].

Przed zatwierdzeniem płatności warto sprawdzić w aplikacji kwotę i odbiorcę oraz upewnić się, że szczegóły odpowiadają zamierzonej operacji. Prośbę o przekazanie pieniędzy należy potwierdzić innym kanałem komunikacji niż ten, którym dotarła. Ma to szczególne znaczenie przy szybkich płatnościach mobilnych, których cofnięcie po zatwierdzeniu może być trudne [4].

Jakie ryzyka występują przy płatnościach odroczonych?

W BNPL zagrożenie oszustwem może pojawić się już przy zawieraniu transakcji. Dotyczy to podszycia się pod klienta, przejęcia jego konta, wykorzystania danych bez uprawnienia lub skierowania go do fałszywego sklepu. Dostępne przytoczone dane nie pozwalają jednak określić, jaki udział mają poszczególne scenariusze w oszustwach BNPL w Polsce. Tym bardziej nie uzasadniają twierdzenia, że za wzrost raportowanych oszustw płatniczych odpowiada konkretnie BLIK BNPL [1][2].

  Phishing vishing i BLIK jak się bronić przed oszustwami

Osobną kwestią jest kontrola nad wydatkami. Gdy zobowiązania z płatności odroczonych są rozproszone między dostawcami, klient może nie uwzględnić ich wszystkich w swoim budżecie. Trudność w terminowej spłacie jest ryzykiem finansowym, ale zadłużenie nie jest tym samym co oszustwo płatnicze. Mieszanie tych zjawisk utrudnia ocenę zarówno bezpieczeństwa transakcji, jak i rzeczywistego kosztu zakupów.

Kto odpowiada za wyjaśnienie podejrzanej transakcji?

Ocena zdarzenia wymaga ustalenia ról banku, dostawcy BNPL, sklepu i klienta. Znaczenie ma to, kto autoryzował operację, czy użytkownik został wprowadzony w błąd, jakie informacje wyświetliła aplikacja oraz kiedy zgłoszono podejrzenie oszustwa. Inaczej przebiega analiza przejęcia dostępu do konta, a inaczej sytuacji, w której klient sam zatwierdził transakcję pod wpływem manipulacji.

Bank dysponuje informacjami o przebiegu operacji na rachunku i jej autoryzacji. Dostawca BNPL może ustalać okoliczności zawarcia umowy finansowania oraz korzystania z konta klienta, a sklep okoliczności złożenia i realizacji zamówienia. Klient powinien możliwie szybko zgłosić podejrzenie nadużycia właściwym podmiotom i zabezpieczyć dostęp do swoich kont. Odpowiedzialności za konkretną stratę nie da się jednak przesądzić wyłącznie na podstawie tego, że płatność została zatwierdzona.

Rosnąca skala BLIK zwiększa znaczenie bezpieczeństwa

W pierwszej połowie 2025 r. BLIK rozliczył 661,6 mln płatności internetowych o wartości 102,4 mld zł. Liczby te opisują skalę korzystania z systemu, nie skalę oszustw BLIK [5]. Wygoda i szybkość płatności mobilnych sprawiają zarazem, że uważne sprawdzenie szczegółów operacji przed jej zatwierdzeniem pozostaje ważnym elementem ochrony użytkownika [4].

Kierunek rozwoju rynku obejmuje dalsze rozpowszechnianie płatności mobilnych, działania dotyczące nowych rynków oraz interoperacyjność BLIK z europejskimi systemami płatności mobilnych [3]. Wraz z rosnącą skalą usług znaczenia nabierają ochrona kont, edukacja płatników i skuteczne wykrywanie manipulacji. Dostępne dane uzasadniają skupienie uwagi na tych zagrożeniach, ale nie pozwalają stwierdzić, że sam BLIK BNPL napędza wzrost oszustw na polskim rynku płatności [1][2][3].

Wykorzystane źródła

  1. https://nbp.pl/system-platniczy/dane-i-analizy/transakcje-oszukancze/
  2. https://nbp.pl/wp-content/uploads/2025/11/2025-Q2-informacja-o-transakcjach-oszukanczych.pdf
  3. https://nbp.pl/wp-content/uploads/2026/05/Sprawozdanie-z-dzialalnosci-RSP-w-2025-r.pdf
  4. https://www.blik.com/en/news/download/2025_blik_payments_and_economy_report-pdf
  5. https://nbp.pl/wp-content/uploads/2025/11/Ocena-I-polrocze_2025.pdf

Dodaj komentarz